Het gemeentewapen van Urk
Op 15 april 2026 kreeg de gemeente Urk het vernieuwde gemeentewapen uitgereikt door de Hoge raad van Adel. Het gemeentewapen van Urk is een herkenbaar symbool voor de Urkers. Op het wapen is een schelvis van zilver op een blauw schild te zien. Met daarboven een kroon. Het onderstreept onze eeuwenoude band met de zee en de visserij. Het wapen werd in 1819 officieel toegekend. Het is in 2025 door de Hoge raad van Adel geactualiseerd. In 2025 is de kroon toegevoegd en de schelvis zilverkleurig gemaakt.
Wat staat er op ons wapen?
“In azuur een schelvis van zilver. Het schild gedekt door een kroon van drie fleurons en twee parels.”
Dit is de officiële beschrijving van het wapen.
In gewone taal betekend dat:
- Azuur (blauw) verwijst in de heraldiek o.a. naar waarheid en wetenschap; in Urk ligt de nadruk op de verbinding met het water.
- De schelvis eert de visserij als bron van bestaan en is uniek in Nederlandse gemeentewapens.
- De gouden kroon (drie bladeren en twee parels) is een heraldische rangkroon zonder extra betekenis en dient als versiering van het schild.
Korte geschiedenis
- 17 maart 1816 – Burgemeester Hendrik de Haan vraagt het wapen aan, met motivatie: “wij zijn een visscherseiland … de meeste visch is schelvis”.
- 1819 – toekenning bij Koninklijk Besluit; beschrijving destijds: “Van lazuur, beladen met een schelvisch in zijne natuurlijke kleur.”
- 1955 – Hoge Raad van Adel adviseert: maak de vis zilver (i.p.v. “natuurlijke kleur” – kleur op kleur is heraldisch onjuist) en voeg de kroon toe; dit is toen niet formeel doorgevoerd.
- 9 april 1965 – Gemeenteraad stelt op advies van Banistiek & Heraldiek en Hoge Raad van Adel een gemeentevlag vast (witte schelvis op blauw‑wit).
- 2024–2025 – Gemeente Urk doorloopt update‑traject met de Hoge Raad van Adel;
- 18 november 2025: nieuw wapen bij Koninklijk Besluit verleend (schelvis van zilver + kroon).
- 15 april 2026 – Uitreiking vernieuwd wapendiploma door de Hoge Raad van Adel
- 27 april 2026– Onthulling van het wapen aan inwoners door burgemeester Jaspers Faijer
Waarom juist een schelvis?
Aan het begin van de 19e eeuw visten Urker schuiten in het najaar en de vroege winter op schelvis; de schelvis was economisch belangrijk en stond symbool voor het vissersbestaan. De keuze benadrukt bovendien dat Urk met zijn vloot vooral op Noordzeevis was georiënteerd (naast seizoensvisserij op de Zuiderzee, zoals haring en ansjovis).
Wapen, vlag en logo: wat gebruik je wanneer?
- Het wapen is een officieel hoogheidsteken van de gemeente. Het mag niet gewijzigd of gestileerd worden; kleuren, vormen en verhoudingen liggen vast.
- Voor publiekscommunicatie gebruiken we altijd het gemeentelogo; het wapen blijft gereserveerd voor officiële en ceremoniële toepassingen (o.a. ambtsketen, diploma’s, besluiten, gevelsteen).
- De gemeentevlag (met witte schelvis) sluit aan bij het wapen; de nieuwste versie centreert de schelvis en is gedeponeerd in het vlaggenregister.
Richtlijnen voor gebruik door derden
- Het voeren van het gemeentewapen is uitsluitend voorbehouden aan de gemeente. Gebruik door derden is alleen toegestaan na toestemming van de gemeente of wanneer sprake is van een (semi)overheidsrelatie die dat rechtvaardigt.
- Publicaties (bijv. wetenschappelijke werken) mogen het wapen afbeelden; er rust geen auteursrecht op het wapen, maar misleidend gebruik (alsof de gemeente opdrachtgever/afzender is) is niet toegestaan.
- De gemeentevlag mag door iedereen met een band met Urk worden gehesen.
Veel gestelde vragen
- Mag ik het wapen gebruiken op promotiemateriaal of merchandise?
Alleen met voorafgaande toestemming van de gemeente. Gebruik dat de indruk wekt dat de gemeente afzender of opdrachtgever is, is niet toegestaan. - Wat is precies de officiële beschrijving?
'"In azuur een schelvis van zilver. Het schild gedekt door een kroon van drie fleurons en twee parels.” - Waarom is de vis zilver (wit) en niet ‘in natuurlijke kleur’?
“Kleur op kleur” is heraldisch onjuist; daarom adviseerde de Hoge Raad van Adel al in 1955 om de schelvis als zilver weer te geven. Dat is in 2025 officieel vastgelegd. - Wat betekent ‘azuur’ en hoe werkt arcering in zwart‑wit?
Azuur staat voor blauw; in zwart‑wit geef je dat aan met horizontale strepen. - Hoe verhoudt het wapen zich tot het gemeentelogo?
Het logo is bedoeld voor alledaagse communicatie; het wapen voor officiële/ceremoniële context. - En de vlag dan?
De vlag (vastgesteld in 1965) toont een witte schelvis; in de nieuwste, gedeponeerde versie is de vis gecentreerd.
Meer lezen? Lees hier het digitale stijlboek over het gemeentewapen van Urk.